Santa Maria delle Grazie – kościół z Ostatnią Wieczerzą w Mediolanie

Bazylika Santa Maria delle Grazie, położona w samym sercu Mediolanu, jest arcydziełem włoskiego renesansu i znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Znana z tego, że znajduje się w niej słynny fresk Leonarda da Vinci „Ostatnia Wieczerza”, kościół ten stanowi punkt spotkania sztuki, historii i pobożności, odzwierciedlając wspaniałą kulturalną przeszłość Mediolanu pod rządami rodziny Sforzów.

Historia bazyliki Santa Maria delle Grazie

Początki bazyliki

Budowa bazyliki Santa Maria delle Grazie rozpoczęła się w 1463 roku, na co bardzo nalegali zakonnicy dominikańscy. Ziemia, na której stoi bazylika, została podarowana przez Gaspare Vimercati, dowódcę wojsk Francesco Sforzy, który przekazał tę działkę mnichom z zamiarem budowy świątyni i klasztoru.

Gest ten odzwierciedlał nie tylko ówczesną religijność, ale podkreślał także znaczenie Kościoła będącego symbolem władzy i autorytetu wśród mediolańskich rodów szlacheckich.

Rola Ludovica il Moro

Ludovico Sforza, powszechnie znany jako Maur, odegrał kluczową rolę w transformacji bazyliki w okresie renesansu. Pod jego patronatem kościół przeszedł rozległą renowację w stylu renesansowym, której najważniejszymi elementami były budowa nowego portalu i odnowienie trybuny, prace, które znacznie zmieniły wygląd tego miejsca kultu.

Ludovico il Moro wybrał również Santa Maria delle Grazie jako kaplicę pogrzebową dla swojej rodziny, co było dodatkowym potwierdzeniem związku między kościołem a dynastią Sforzów, umacniając rolę tej świątyni jako rodzinnego pomnika i symbolu władzy dynastycznej.

Bombardowania Mediolanu podczas II wojny światowej

Podczas II wojny światowej bazylika została poważnie uszkodzona w wyniku bombardowań. Szczególnie mocno ucierpiała kopuła Bramantego i krużganki, które uległy znacznemu zniszczeniu i wymagały gruntownej powojennej renowacji.

Pomimo zniszczeń, znajdująca się wewnątrz klasztoru Ostatnia Wieczerza cudem przetrwała, dzięki zabezpieczeniom wykonanym przed bombardowaniem.

Architektura

Oryginalny projekt Guiniforte Solariego i renesansowe modyfikacje

Bazylika Santa Maria delle Grazie jest wzorcowym przykładem ewolucji architektonicznej między późnym gotykiem a renesansem we Włoszech. Początkowo zaprojektowana przez Guiniforte Solariego w 1463 roku, bazylika odzwierciedlała dominujący styl gotycki z elementami takimi jak spiczaste łuki i sklepienia krzyżowe, typowe dla architektury lombardzkiej tamtych czasów.

Jednak wraz z dojściem do władzy Ludovica il Moro nastąpiła znacząca zmiana stylu. Donato Bramante otrzymał zlecenie wprowadzenia radykalnych zmian, wprowadzając renesansowe elementy, które odmieniły wygląd kościoła.

Jego najbardziej znaczącym dziełem był projekt trybuny, imponującej sześciennej struktury zwieńczonej półkulistą kopułą, która reprezentuje jedno z pierwszych przykładów architektury Renesansu w mediolańskiej architekturze sakralnej.

Charakterystyczne elementy architektoniczne

Podczas prac renowacyjnych fasada bazyliki została wzbogacona o elementy renesansowe, zachowując jednocześnie ślady oryginalnego stylu gotyckiego. Nawy wewnętrzne zachowały gotycką strukturę, ale zostały dostosowane do nowego renesansowego charakteru poprzez wprowadzenie kwadratowych kaplic bocznych, w których znajdują się ważne dzieła sztuki.

Na szczególną uwagę zasługuje trybuna Bramantego, która charakteryzuje się czystym stylem renesansowym, z doskonałym wykorzystaniem proporcji geometrycznych i skupieniem się na symetrii i harmonii, kluczowych elementach renesansu.

Klasztor  i krużganki przy kościele Santa Maria delle Grazie

Kompleks klasztorny Santa Maria delle Grazie składa się z trzech głównych krużganków, które były niezwykle istotne dla życia klasztornego w tym miejscu.

Najbardziej znanym z nich jest Krużganek Żab, nazwany tak ze względu na rzeźby żab w fontannie w jego centrum.

Krużganek ten pełni nie tylko rolę miejsca medytacji dla mnichów, ale jest także atrakcją dla odwiedzających, oferując im chwilę spokoju i okazję do podziwiania architektonicznego piękna.

Każdy krużganek pełni określoną funkcję, wspierając jednocześnie aktywność religijną oraz codzienną społeczności klasztornej, tworząc wspólnie wyrazisty przykład renesansowej architektury klasztornej we Włoszech.

Dzieła sztuki w kościele Santa Maria delle Grazie

Ostatnia Wieczerza Leonarda da Vinci

Ostatnia Wieczerza Leonarda da Vinci, znana również jako Cenacolo Vinciano, znajdujące się w refektarzu klasztoru dominikanów Santa Maria delle Grazie, jest jednym z najbardziej znanych i rewolucyjnych malowideł freskowych renesansu. Stworzone w latach 1495-1498 dzieło zostało zamówione przez Ludovico il Moro w ramach projektu renowacji kościoła i klasztoru Santa Maria delle Grazie. Leonardo zdecydował się przedstawić biblijny moment, w którym Jezus ogłasza, że jeden z jego uczniów go zdradzi, uchwycając intensywne reakcje emocjonalne obecnych.

Więcej na temat Ostatniej Wieczerzy oraz jak kupić bilety czytaj w artykule: Ostatnia Wieczerza w Mediolanie – tajemnice Mistrza Leonarda da Vinci.

Inne dzieła sztuki

Oprócz Ostatniej Wieczerzy, w bazylice Santa Maria delle Grazie i jej klasztorze znajdują się inne cenne dzieła sztuki, które zasługują na uwagę. Należą do nich rzeźby Antonella da Messina, których finezja i szczegółowość wzbogacają sakralną aurę bazyliki. Ponadto freski Gaudenzio Ferrariego znajdujące się w bocznych kaplicach przedstawiające sceny religijne odzwierciedlają bogactwo duchowe i artystyczne nowatorstwo epoki renesansu. Prace te nie tylko zdobią przestrzeń bazyliki i klasztoru, ale są również doskonałym przykładem ówczesnych prądów artystycznych i technik malarskich, oferując odwiedzającym podróż przez historię włoskiej sztuki.

Ciekawostki

Mówi się, ze w 1500, zięć jednego z piekarzy, inspirując się na kopule bazyliki Bramantego polecił żonie, która wyrabiała ciasto, aby dodać do niego kandyzowane owoce i aby mu nadać formę kopuły. Tak oto narodziło się panettone, najpopularniejszy wypiek mediolański

Informacje praktyczne 

Aby zwiedzić Bazylikę Santa Maria delle Grazie w Mediolanie, można wejść do kościoła bezpłatnie każdego dnia tygodnia we wskazanych godzinach.

Jednakże, aby zwiedzić Ostatnią Wieczerzę, konieczna jest rezerwacja z dużym wyprzedzeniem.

Gdzie znajduje się kościół Santa Maria delle Grazie?

Bazylika Santa Maria delle Grazie znajduje się w Mediolanie, przy Piazza di Santa Maria delle Grazie.

Jak dojechać?

Aby dotrzeć do kościoła Santa Maria delle Grazie można skorzystać z różnych środków transportu publicznego:

Godziny otwarcia Bazyliki Santa Maria delle Grazie

Atrakcje turystyczne w pobliżu Santa Maria delle Grazie