Casa degli Omenoni w Mediolanie: 8 telamonów i renesansowa architektura

Będąc na Piazza della Scala, podziwiając słynny teatr czy pomnik Leonarda da Vinci, łatwo przeoczyć ukryty skarb Mediolanu – Casa degli Omenoni. Ten niezwykły XVI-wieczny budynek, z fasadą ozdobioną ośmioma imponującymi telamonami, kryje w sobie fascynującą historię i dziedzictwo jednego z najwybitniejszych rzeźbiarzy epoki, Leone Leoni.

Gdzie znajduje się Casa degli Omenoni?

Casa degli Omenoni mieści się w Mediolanie przy Via degli Omenoni 3. Budynek znajduje się w pobliżu Teatro della Scala, za kościołem San Fedele.

Casa degli Omenoni, jest łatwo dostępna z placu katedralnego Duomo oraz piazza della Scala. Najbliższe stacje metra to Montenapoleone (linia żółta M3) i Duomo (linia czerwona M1 i żółta M3).

Skąd pochodzi nazwa Casa degli Omenoni (Dom Olbrzymów)?

Nazwa budynku, Casa degli Omenoni, swoją nazwę zawdzięcza ośmiu wielkim posągom mężczyzn, zwanych telamonami, które zdobią jego fasadę. W dialekcie mediolańskim „omenoni” oznacza „olbrzymów”. Posągi te, wyrzeźbione przez Antonia Abondio, przedstawiają prawdopodobnie pokonanych barbarzyńców. Zostały one wykonane na zlecenie Leone Leoniego, rzeźbiarza i właściciela pałacu.

8 telamonów i inne elementy architektury Casa degli Omenoni

Architektura budynku

Casa degli Omenoni to dwupiętrowy budynek z późniejszą dobudówką w postaci attyki. Fasada podzielona jest na siedem pionowych sekcji. Na parterze, pomiędzy oknami z łukami, stoją osiem kolosalnych telamonów z kamienia. 

Na piętrze, pomiędzy niszami i oknami, umieszczono kolumny w porządku jońskim. W XIX wieku do okien dodano balkoniki z kutego żelaza. W centralnej części fryzu, biegnącego pod gzymsem, znajduje się relief przedstawiający „Kalumnię rozszarpaną przez lwy”, nawiązujący do nazwiska Leoniego.

Wnętrze budynku zostało przebudowane w 1929 roku przez Piero Portaluppiego. Dziedziniec ma kształt prostokąta z trzema arkadowymi skrzydłami i fryzem z metop i tryglifów.

Niestety, w wyniku licznych przebudów i renowacji, oryginalny projekt Leone Leoniego uległ prawie całkowitemu zniszczeniu. Dzisiejszy Casa degli Omenoni zachował jedynie część pierwotnego uroku, głównie dzięki imponującej fasadzie z telamonami.

Znaczenie telamonów (omenoni) na fasadzie Casa degli Omenoni

Telamony, nazywane w mediolańskim dialekcie „omenoni” („olbrzymi”), odgrywają kluczową rolę w fasadzie Casa degli Omenoni, nadając jej charakterystyczny i imponujący wygląd. Ich obecność nie sprowadza się jednak jedynie do funkcji dekoracyjnej, a stanowi odzwierciedlenie ambicji, gustu artystycznego i historii samego Leone Leoniego, projektanta pałacu.

Architektoniczne odniesienia

Symboliczne znaczenie telamonów

Historia pałacu

Pierwotny cel budowy Casa degli Omenoni

Casa degli Omenoni, znany również jako Palazzo Leoni-Calchi, to zabytkowy pałac zbudowany około 1565 roku przez Leone Leoniego jako jego prywatna rezydencja w Mediolanie.

Leoni, rzeźbiarz i medalier, potrzebował domu, który odpowiadałby jego potrzebom i odzwierciedlałby jego status artystyczny. Casa degli Omenoni stała się więc nie tylko jego domem, ale także miejscem do wystawiania jego imponującej kolekcji dzieł sztuki.

Leoni i jego syn Pompeo, również rzeźbiarz, byli znanymi kolekcjonerami i marszandami sztuki, gromadząc w Casa degli Omenoni dzieła takich mistrzów jak Tycjan i Correggio, rysunki Leonarda da Vinci, a także odlewy gipsowe klasycznych rzeźb.

Giorgio Vasari w swojej książce „Le Vite de’ più eccellenti pittori, scultori et architetti” opisuje Casa degli Omenoni jako „pieno in modo di capricciose invenzioni”, co sugeruje, że pałac był pełen oryginalnych i innowacyjnych rozwiązań architektonicznych, świadczących o „wielkości ducha” Leoniego.

Dzieła sztuki gromadzone w Casa degli Omenoni

Casa degli Omenoni, dawniej będąca prawdziwym muzeum sztuki, była miejscem, gdzie Leone Leoni i jego syn Pompeo gromadzili arcydzieła swojej epoki. Obaj, jako utalentowani rzeźbiarze i pasjonaci sztuki, stworzyli jedną z najbardziej imponujących prywatnych kolekcji w renesansowym Mediolanie. Dom Leonich był pełen skarbów, od dzieł starożytnych po prace współczesnych mistrzów.

Wśród najcenniejszych dzieł w ich kolekcji wymienia się obrazy Tycjana, takie jak „Andromeda” i „Mars i Wenus”, oraz prace Correggia, choć dokładne tytuły nie zostały zachowane w źródłach. Kolekcja obejmowała również rysunki Leonarda da Vinci, w tym prawdopodobnie słynny Kodeks Atlantycki, który dziś znajduje się w Bibliotece Ambrozjańskiej.

Nie zabrakło również dzieł innych wielkich mistrzów, takich jak Parmigianino, autor obrazu „Święty Jerzy”, oraz Michał Anioł, którego „Quadrone dei Giganti” i „Wenus” znajdowały się w posiadaniu Leoniego. Te arcydzieła świadczą o szerokich kontaktach Leoniego w świecie sztuki, w tym o przyjaźni z Michałem Aniołem.

Po śmierci Leone Leoniego w 1590 roku kolekcja została rozproszona. Część dzieł trafiła do Biblioteki Ambrozjańskiej, jednak losy wielu z nich pozostają nieznane. Dziś Casa degli Omenoni, choć pozbawiona dawnych skarbów, wciąż przypomina o świetności renesansowego świata dzięki imponującej fasadzie ozdobionej telamonami, które są trwałym dowodem zamiłowania Leoniego do sztuki i piękna.

Dalsze losy Casa degli Omenoni i zniszczenie oryginalnego projektu

Po śmierci Leone Leoniego w 1590 roku Casa degli Omenoni wielokrotnie zmieniała właścicieli, stopniowo tracąc swój pierwotny charakter. W XIX wieku została włączona do kompleksu Palazzo Besana, co przyniosło pierwsze znaczące przebudowy dziedzińca i wnętrz. W XX wieku pałac stał się siedzibą wytwórni muzycznej Ricordi, a w 1924 roku przekształcono go w ekskluzywny klub „Clubino”.

W 1929 roku architekt Piero Portaluppi przeprowadził gruntowną renowację, która zatarła oryginalny projekt Leoniego – usunięto klatkę schodową, zmieniono układ dziedzińca, dodano basen i ogród. Fasada z charakterystycznymi telamonami pozostała w dużej mierze nienaruszona, choć w XIX wieku wzbogacono ją o attykę i balkony z kutego żelaza.

Obecnie Casa degli Omenoni, jako siedziba klubu „Clubino”, jest niedostępna dla publiczności, ale jej fasada wciąż przypomina o bogatej i burzliwej historii tego wyjątkowego budynku.

Ciekawostki związane z Casa degli Omenoni

1772 – stary numer domu

Relief nad wejściem

Własność klubu dla dżentelmenów

Od 1924 roku Casa degli Omenoni jest siedzibą „Clubino”, ekskluzywnego klubu dla dżentelmenów, do którego należą przedstawiciele mediolańskiej arystokracji i bogatej burżuazji. Klub jest znany ze swoich wysokich opłat członkowskich i restrykcyjnych zasad przyjęć.

Inspiracja Michałem Aniołem

Istnieje teoria, że Leone Leoni, projektując telamony na fasadzie Casa degli Omenoni, inspirował się figurami mężczyzn wyrzeźbionymi przez Michała Anioła do grobowca papieża Juliusza II. Leoni był przyjacielem Michała Anioła i posiadał w swojej kolekcji obraz „Giganci” namalowany przez tego mistrza renesansu.

Opis Vasariego

Giorgio Vasari, słynny historyk sztuki, opisał Casa degli Omenoni w swoich „Żywotach”, wyrażając podziw dla jego oryginalności i „kapryśnych wynalazków” („pieno in modo di capricciose invenzioni”).

Podsumowanie

Casa degli Omenoni to fascynujący przykład XVI-wiecznej architektury mediolańskiej, nierozerwalnie związany z postacią Leone Leoni. Bogata historia pałacu, jego niezwykła fasada i dziedzictwo artystyczne sprawiają, że Casa degli Omenoni jest jednym z najważniejszych zabytków Mediolanu.

Źródla:

Lombardia Beni Culturali