Położenie geograficzne Mediolanu
Herb Mediolanu
Historia Mediolanu
Święty Ambroży – patron miasta
Historia Panettone
Madonnina
Urząd miejski
Kuchnia mediolańska
Galleria Vittorio Emanuele – „Il salotto milanese” i modny pasaż handlowy
Porozmawiajmy o pięknej Galerii Wiktora Emanuela (Galleria Vittorio Emanuele II) w Mediolanie – idealnym miejscu dla miłośników zakupów, osób przesądnych lub po prostu ciekawskich. To arcydzieło, stworzone przez geniusza Giuseppe Mengoniego, jest znane jako “Il Salotto” i łatwo zrozumieć dlaczego!
To miejsce jest po prostu oblegane! Jest to jeden z najbardziej ruchliwych pasaży w Mediolanie i, wraz z modnymi Via Montenapoleone i Via della Spiga, jest ulubionym miejscem miłośników mody. Znane marki i projektanci nazywają to miejsce domem, co czyni je idealnym miejscem zarówno dla lokalnych, jak i zagranicznych klientów. Dla turystów jest jedną z największych atrakcji Mediolanu (i to darmową), obok katedry Duomo oczywiście.
Galleria Vittorio Emanuele II nie jest zwykłym centrum handlowym. To punkt charakterystyczny, serce Mediolanu, położone tuż obok słynnego Piazza del Duomo. A miejscowi nazywają go Salotto di Milano (Salonem Mediolanu).
Dziś jest to nadal centrum zakupów, wypoczynku i rozrywki dla wszystkich – od dumnych mediolańczyków po entuzjastycznych turystów.
Nazywana “La Galleria”, jest niczym matka chrzestna wszystkich galerii handlowych. Podążając za XIX-wiecznym europejskim trendem tworzenia komercyjnych zadaszonych pasaży w dużych miastach, Mediolan postanowił dołączyć do tego trendu, tworząc wyjątkowe miejsce pokryte żelazem i szkłem. Zaufaj mi, Galleria Vittorio Emanuele II, bogata w historię i kusząca swoim stylem, jest punktem obowiązkowym podczas wizyty w Mediolanie.
Gotowi? Ruszamy!
Galleria Wiktora Emanuela – historia
Cofnijmy się do 7 marca 1865 roku. To właśnie wtedy król Wiktor Emmanuel II Sabaudzki zainicjował budowę, kładąc kamień węgielny pod to, co miało stać się później słynną Galerią. Budowa była prawdziwym rollercoasterem, z wieloma wzlotami i upadkami, który ostatecznie zakończył się około 1877-78 roku.
Otóż, Mediolan w połowie XIX wieku, podobnie jak inne europejskie potęgi, takie jak Paryż czy Londyn, stawiał na nowoczesną technologię i architekturę. Pomyśleli więc: “Hej, dlaczego nie zbudować galerii – dużej, wspaniałej i eleganckiej?” I tak rozpoczęły się poszukiwania idealnego architekta, który przekształciłby to marzenie w rzeczywistość. Ponad 170 architektów zgłosiło swoje pomysły, ale to Giuseppe Mengoni zgarnął główną nagrodę. Jego wizja? Długi korytarz przecięty krótszym ramieniem, wszystko pod ośmiokątnym, szklanym dachem z dwoma majestatycznymi łukami triumfalnymi stojącymi na straży przy głównych wejściach.
Mimo, iż początkowo miała to być ulica ku czci cesarza Austrii Franciszka Józefa, a przynajmniej tak planowano w 1859 roku, to jednak gdy Giuseppe Mengoni rozpoczął prace galeria została zadedykowana królowi włoskiemu Vittorio Emanuelle II di Savoia. Otwarta została w 1867 roku a w pełni ukończona w 1878.
Dziwny zbieg okoliczności łączy wielkie osobistości, które miały do czynienia z Galerią. Architekt, który ją zaprojektował, dokładnie w dzień przed ostateczną inauguracją poniósł śmierć spadając ze struktury, na która się wspiął, aby skontrolować ostatnie szczegóły. Tylko dziesięć dni później zmarł również król Vittorio Emanuele II, którego imię nosi galeria, a który ją zainaugurował pośród śniegu 1 stycznia 1878 roku.
Pierwsze kawiarnie
W krótkim czasie po inauguracji Galleria szybko stała się znana jako “salon Mediolanu“, stając się sercem burżuazji miejskiej, która chętnie odwiedzała nowo powstałe eleganckie sklepy. Jednak to restauracje i kawiarnie naprawdę podbiły ich serca. Po dziś dzień lokale pochodzące z tamtych czasów, takie jak Caffè Campari, Caffè Savini – pierwotnie znana jako Caffè Gnocchi – i Caffè Biffi, nadal oczarowują odwiedzających swoim nieprzemijającym urokiem.
Jako ciekawostkę należy dodać, że Galleria była w czołówce postępu technologicznego nawet w XIX wieku! We wczesnych latach galerie były oświetlane lampami gazowymi. Aby kolejno zapalać wszystkie lampy, używano urządzenia zwanego “rattìn” (co w dialekcie mediolańskim oznacza “małą myszkę”). Giuseppe Mengoni wpadł na genialny pomysł i stworzył system z szyną, która biegła kilka centymetrów od rynny wokół obwodu kopuły, tworząc koncentryczny pierścień.
Po tej szynie poruszało się sprężynowe urządzenie podobne do małej lokomotywy, na szczycie którego zapalała się podkładka nasączona łatwopalnym płynem.. Obserwowanie, jak rattìn wykonuje swoje rundy, stało się ulubionym lokalnym zwyczajem, który trwał do 1883 roku, kiedy to ostatecznie zainstalowano oświetlenie elektryczne. Ciekawe jest zatem to, w jaki sposób kultowa Galleria była pionierem również nowych innowacji oświetleniowych. Gdy odwiedzisz ten historyczny zabytek, przystań na chwilę, zamknij oczy i wyobraź sobie “myszkę” sunącą przez galerie każdej nocy w epoce lamp gazowych.
W 1914 i na początku 1915 roku, bezpośrednio przed przystąpieniem Włoch do I wojny światowej, Galleria była miejscem demonstracji interwencjonistów i pacyfistów, często kończących się bójkami. Jedna z bijatyk w Gallerii została uwieczniona przez futurystę Boccioniego na jego obrazie “Rissa in Galleria” (Bójka w Galerii).
W roku 1919 doszło do tragicznego wydarzenia, w którym 19-letni anarchista Bruno Filippi stracił życie w wyniku eksplozji własnej bomby. Miał to miejsce w momencie, gdy próbował dokonać zamachu w kawiarni Biffi, znanym miejscu spotkań bogatych mieszkańców Mediolanu.
Bombardowania i odbudowa
W czasie II wojny światowej Galleria w Mediolanie ucierpiała w wyniku alianckich bombardowań. W sierpniu 1943 r. doszło do zniszczenia szklanego dachu i części wnętrza budowli. Prace rekonstrukcyjne rozpoczęły się w 1948 r., a ostateczny projekt przywracający oryginalną strukturę został zatwierdzony przez Kuratorium. Renowacja została ukończona w 1955 r., a kolejne prace renowacyjne przeprowadzono w 1967 r., aby przywrócić pierwotny stan podłogi i mozaik. Druga inauguracja Gallerii odbyła się 7 grudnia 1955 r., zbiegając się z premierą w Teatro alla Scala.
Renowacja przed EXPO 2015
Od marca 2014 roku do kwietnia 2015 roku, w ramach przygotowań do Expo 2015, przeprowadzono najbardziej kompleksową renowację Gallerii od czasów II wojny światowej. Przed rozpoczęciem prac, przeprowadzono szczegółowe analizy materiałów i ich historycznej kolejności, aby przywrócić oryginalne kolory tynków galerii. Następnie przeprowadzono odnowienie i oczyszczenie kamieni i dekoracyjnych powierzchni betonowych. Całkowita renowacja obejmowała aż 35 000 roboczogodzin pracy na powierzchni 14 000 metrów kwadratowych.
Aby zapewnić ciągłość działalności handlowej i uwzględnić ograniczenia czasowe, renowację przeprowadzono bez użycia tradycyjnych rusztowań. Zamiast tego, zastosowano samobieżny portal, inspirowany techniką rusztowania używaną przez Brunelleschiego podczas budowy kopuły Santa Maria del Fiore. Dzięki temu innowacyjnemu rozwiązaniu, prace renowacyjne mogły być prowadzone sprawnie i efektywnie.
Wyniki renowacji były imponujące, przywrócono galerii jej dawny blask i splendor. Cały proces wymagał ogromnego nakładu pracy, ale efekty były tego warte. Galleria odzyskała swoje piękno, zachowując jednocześnie swoją oryginalną strukturę i charakter. Ta renowacja była dowodem oddania miasta Mediolanu dla swojego dziedzictwa i chęci pokazania go światu w najlepszym możliwym świetle.
Architektura
Ramiona
Główna struktura Gallerii składa się z dwóch skrzyżowanych ramion. Dłuższe ramię, łączące Piazza della Scala z Piazza Duomo, mierzy 196 metrów, podczas gdy krótsze ramię, które łączy via Foscolo i via Pellico, ma długość 105 metrów. Wewnętrzne elewacje, rozmieszczone na trzech kondygnacjach plus antresoli, zachwycają efektowną dekoracją w stylu lombardzkiego renesansu.
Jako dopełnienie dekoracji bocznych ramion, wewnętrzna strona dwóch bocznych wejść ozdobiona jest czterema półksiężycami. Każdy z nich przedstawia różne dziedziny: Naukę Bartolomeo Giuliano i Przemysł Angelo Pietrasanta na łuku przy Via Pellico, oraz Sztukę Raffaele Casnedi oraz Rolnictwo Eleuterio Pagliano na łuku przy Via Foscolo.. Te malowidła dodają uroku i splendoru, podkreślając znaczenie różnych dziedzin w rozwoju społeczeństwa.
Łuki wejściowe
Główny łuk wejściowy na Piazza del Duomo został zaprojektowany w taki sposób, aby nawiązywać do prawdziwego łuku triumfalnego pod względem struktury i rozmiarów. Składa się on z trzech pionowych części: centralna część zawiera główne przejście, a boczne części, symetryczne do centralnej, są podzielone na dwa poziome rzędy. Dolny rząd posiada mniejsze przejście dla pieszych, umieszczone między dwiema kolumnami korynckimi, które podtrzymują gzyms. Górna kondygnacja łuku powtarza się w formie żaluzjowych okien.
Na frontonie, który sięga aż 32 metry nad ziemią, umieszczona jest dedykacja:
„A VITTORIO EMANUELE II. I MILANESI” – Wiktorowi Emanuelowi II. Mediolańczycy
Jest to hołd dla króla Wiktora Emanuela II od mieszkańców Mediolanu.
Po przeciwnej stronie, od Piazza della Scala znajduje się drugi łuk, trochę skromniejszy, odzwierciedlaący układ głównego łuku od strony Piazza del Duomo. Aby poradzić sobie z nierównością osi Galerii i Piazza della Scala, dodano renesansową exedrę przy wyjściu z Galerii.
Oktagon
W miejscu przecięcia się ramion znajduje się przestrzeń zwieńczona kopułą, która jest znana jako “ośmiokąt” ze względu na jej charakterystyczny ośmiokątny kształt.
Ten oktagon, gdzie przeciwległe boki odległe są od siebie o 36 metrów, jest ozdobiony ścianami, na których znajdują się kariatydy, telamony i sztukaterie, podobnie jak w pozostałej części Galerii.
Pierwotnie, w tym miejscu znajdowało się 25 gipsowych posągów, przedstawiających główne postacie z historii Włoch, takie jak Dante, Leonardo, Cavour, Volta i inni, które jednak zostały usunięte i od 1891 roku nie były odrestaurowane z powodu ich złego stanu.
Na podłodze ośmiokąta znajduje się duża centralna mozaika, przedstawiająca herb rodu Sabaudzkiego i motto F.E.R.T, które po dziś dzień pozostaje przedmiotem wielu dyskusji i nie ma jednej zgodnej wersji co do jego interpretacji. Ta mozaika dodaje wyjątkowego charakteru temu miejscu i stanowi hołd dla tej ważnej dynastii.
Górne części czterech ścian pośrodku są ozdobione malowanymi lunetami o szerokości 15 metrów u podstawy, reprezentującymi różne kontynenty, do dekoracji których wybrano czterech artystów uznanych w Mediolanie. Kontynenty to:
Byk w Galerii Vittorio Emanuele
Jedną z najbardziej fascynujących atrakcji Galerii Vittorio Emanuele II w Mediolanie, znajdującej się na podłodze w jednym z jej ramion, tuż przed butikiem Swarovskiego, jest mozaika byka. Popularny rytuał związany z tą mozaiką polega na trzykrotnym obróceniu się na obcasie na jądrach byka wokół własnej osi. Wierzy się, że przynosi to szczęście, gwarantuje kolejną wizytę w w stolicy mody, a także służy jako dobry omen na przyszłość.
Byk, na posadzce z mozaikami z herbami trzech stolic zjednoczonych Włoch, reprezentuje Turyn – pierwszą stolicę kraju. Jest to jeden z wielu symboli galerii, obok lilii symbolizującej Florencję i wilczycy reprezentującej Rzym. Z czasem, byk stał się talizmanem szczęścia, szczególnie od XIX wieku, kiedy zyskał popularność jako amulet związany z płodnością, ceniony przez kobiety.
Dzisiaj, niezależnie od tego, co symbolizuje, byk jest jednym z najbardziej poszukiwanych miejsc przez turystów. Często można zobaczyć wokół niego długie kolejki, gdyż każdy chce zapewnić sobie szczęście, obracając się na jądrach byka.
Muzea w Galerii
Galeria Vittorio Emanuele II jest na tyle duża, że nie tylko pomieściła w sobie wiele butików, lokali, nawet hotele ale również 2 muzea! Są to Leonardo3 – Il Mondo di Leonardo oraz Milano Osservatorio Fundacji Prady.
Muzeum Leonardo3 to interaktywna ekspozycja poświęcona twórczości Leonarda da Vinci. Wykorzystując nowoczesne technologie, muzeum przybliża geniusz i dziedzictwo da Vinci poprzez interaktywne wyświetlacze, multimedialne przewodniki i rekonstrukcje jego wynalazków, prac artystycznych oraz projektów architektonicznych. Dzięki temu zwiedzający mogą nie tylko zobaczyć naturalnej wielkości rekonstrukcje maszyn latających da Vinci czy modele 3D jego projektów, ale też zrozumieć jego wkład w anatomię, optykę, fizykę i inne dziedziny nauki.
Milano Osservatorio Fundacji Prady to otwarta w grudniu 2016 przestrzeń wystawiennicza, w skrócie nazywana “Osservatorio”. Zlokalizowana jest na piątym i szóstym piętrze Gallerii Vittorio Emanuele II. Osservatorio jest przede wszystkim poświęcone fotografii, a jego inauguracyjną wystawą była “Give Me Yesterday”.
Restauracje i bary w Galerii Wiktora Emanuela II
Zaraz na początku istnienia Galerri powstały pierwsze lokale usługowe. Wśród nich było kilka kawiarni i restauracji, które stały się prawdziwymi ośrodkami życia społecznego i politycznego Mediolanu. Gromadzili się tu intelektualiści i robotnicy, od futurystów pod wodzą Filippo Tomaso Marinettiego po dziennikarzy, pisarzy, artystów i poetów.
Wsród lokali istniejących po dziś dzień możemy wymienić:
Biffi – otwarta 15 września 1867 roku przez Paolo Biffi’ego, cukiernika króla Włoch. To wtedy rozpoczęła się niezwykła historia tego lokalu, która trwa do dziś. W 1882 roku restauracja ta zdobyła miano pioniera technologicznego, stając się pierwszą w Mediolanie restauracją wyposażoną w oświetlenie elektryczne.
Dziś restauracja zajmuje dwa pomieszczenia na parterze i ma przestronną przestrzeń na zewnątrz. Tutaj można spróbować kuchni lokalnej w atmosferze retro. W menu dominuje osso buco z risotto, oczywiście w stylu mediolańskim.
Savini – Restauracja Savini jest jedną z prawdziwych ikon miasta, której sława wykracza poza granice galerii. Jak to ujął Carlo Castellaneta: „Savini to Mediolan jak Galleria i La Scala„. Otwarta w 1867 roku, szybko stała się miejscem rozbrzmiewającym głosami arystokracji i tętniącym życiem mediolańskiej Belle Époque. Jej położenie niedalekie od La Sali przyciągało zamożne klasy społeczne, które tu spotykały się i delektowały wykwintnymi potrawami.
Caffè Camparino – Caffè Camparino zostało otwarte w 1867 roku przez Davide Campariego w świeżo otwartej Galerii Vittorio Emanuele II w Mediolanie. Szybko stało się miejscem spotkań dla szlachty, burżuazji, artystów, bankierów, literatów i zagranicznych podróżników. Kawiarnia była często odwiedzana przez sławnych kompozytorów operowych i wykonawców z pobliskiego teatru La Scala. Camparino reprezentuje kulturę kawiarnianą i historię Mediolanu na przełomie wieków. Dziś wciąż zachowuje swój prestiż jako ikoniczna kawiarnia i restauracja w Galerii, serwując tradycyjne mediolańskie koktajle i jedzenie.
Z innych lokali warto wymienić; La Locanda del Gatto Rosso, gdzie można zjeść smacznie dania kuchni mediolańskiej i włoskiej, przy miłej obsłudze; Dodici Gatti (12 kotów) – ukryta na 6 piętrze niewielka pizzeria oferująca konsumpcję z widokiem na kopułę galerii; czy Cracco, z gwiazdką Michelina.
Sklepy w Galerii
Galleria Vittorio Emanuele II w Mediolanie to prawdziwy raj dla miłośników luksusowych marek i mody. Przez lata miejsce to stało się domem dla wielu prestiżowych, włoskich i międzynarodowych marek modowych. Znajdziesz tu butiki takich domów mody jak: Prada, Gucci, Louis Vuitton, Armani, Versace, Massimo Dutti, Chanel, Luisa Spagnoli, Saint Laurent. Z innych luksusowych sklepów warto wymienić Brick’s, Tod’s, Andrew’s Ties i Cadei, Piumelli, Mejana, Borsalino, Moncler, Montblanc. W Noli kupisz prezent dla miłośników fajek i cygar a u Swarovski’ego biżuterię. Ksiązkowe mole natomiast znajdą coś dla siebie w jednej z księgarń: historycznej Librerie Bocca, La Rizzoli czy La Feltrinelli.
Hotele w Galerii
Goście kochający luksus mogą wybrać Seven Stars Galleria, hotel oferujący siedem wyjątkowych apartamentów, gdzie za cenę dochodzącą do nawet 15 tysięcy euro za noc możesz zapewnić sobie usługi, takie jak obsługa kamerdynera w białych rękawiczkach oraz możliwość skorzystania z usług osobistego szefa kuchni.
Trochę bardziej ekonomiczne, jednak również wyjątkowe są dwa inne obiekty znajdujące się w Galerii: Galleria Vik Milano, czy BMORE Apartments. Godnym uwagi jest również Park Hyatt tuż obok.
Highline Galleria
Credits: Daniela DEP, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Jeżeli komukolwiek byłoby mało zwiedzania od środka, to może wejść na dach i podziwiać kopułę z bliska. Highline Galleria to nietypowa ścieżka spacerowa, bo znajdująca się na wysokości 40 metrów na dachu Galleria Vittorio Emanuele II, pozwalająca gościom na cieszenie się widokami na centrum miasta i jego panoramę. Ścieżka ta odtwarza oryginalną trasę, długą na 250 metrów używaną do konserwacji szklanego dachu Galerii.
Jeśli zdarzy Ci się odwiedzić Mediolan w okresie Bożego Narodzenia – zajrzyj do Galerii. Oprócz pięknie przystrojonych witryn sklepowych, pośrodku pod kopułą można podziwiać choinkę ozdobioną przez Swarovski’ego!
Przez 18 lat mieszkałam w Mediolanie i to właśnie tam najlepiej poznałam codzienne życie miasta - nie tylko jego zabytki, ale też rytm, zwyczaje i mniej oczywiste strony. Dziś mieszkam we Wrocławiu, ale do Mediolanu nadal wracam regularnie.