Czy cokolwiek warto zobaczyć w Mediolanie?

Serfując po internecie, przez przypadek trafiłam na blog pewnej podróżniczki. W sumie dobrze mi się go czytało, do momentu, kiedy trafiłam na wpis o Mediolanie. I przeszła mi ochota na kontynuację lektury. Autorka swój długi post spuentowała w ten sposób: “po prostu jest nudny, brudny i zatłoczony”. I tu nie miałabym powodów, aby polemizować, bo “de gustibus non est disputandum” – o gustach wszakże się nie dyskutuje i nie każdemu może się Mediolan podobać, nic na siłę, jeśli lubi się inne miasta. Niestety, przypomniał mi się początek wpisu, w którym autorka dziwi się, że w Mediolanie jest tak dużo turystów, ponieważ według niej  nie ma co zobaczyć w Mediolanie. Uh, że jak? W Mediolanie nie ma co oglądać? Czy naprawdę będąc tam, nie można było zobaczyć czegoś więcej ponad kilka najbardziej popularnych Mediolańskich atrakcji? Szkoda…

Trochę mnie to zdziwiło, dlatego zdecydowałam się napisać wpis właśnie o tym, co można zobaczyć w Mediolanie. Podzielę go na dwie części – w pierwszej znajdziesz najbardziej popularne atrakcje, a w drugiej te mniej znane. Ale, od początku!

Jeśli wybierasz się do Mediolanu i samo miasto jest Twoim celem podróży, bądź tylko zamierzasz je odwiedzić przy okazji, musisz pamiętać o kilku rzeczach:

  • jeśłi Twoim celem są urocze miasteczka z włoskim klimatem, “dolce far niente” i leniwe spędzanie dni – zapomnij o Mediolanie! To nie jest miasto, w którym życie powoli się toczy, siesta trwa 2 godziny, sprzedawcy w sklepikach toczą z tobą długie i sympatyczne dyskusje i wszyscy wkoło się uśmiechają. Mediolan żyje według zasady: “czas to pieniądz” i raczej aspiruje do miana światowej metropolii (choć mu jeszcze daleko). W Mediolanie spotkasz wiecznie śpieszących się ludzi, samych (eleganckich obowiązkowo) mediolańczyków jak i imigrantów zza granicy, bądź innych rejonów Włoch.
  • Mediolan nie jest pięknym i niezniszczonym miastem. I choć sytuacja poprawiła się, dzięki EXPO2015, jest wiele ładnych nowych budynków i niektóre dzielnice przeżyły rewitalizacje, to jednak wciąż spotkać można miejsca zwyczajnie brudne, rejony zaniedbane, a w niektóre okolice lepiej po zmroku się nie zapuszczać, jak zresztą w każdym dużym mieście w Europie czy na świecie.
  • Jeśli nastawiasz się na jakieś zakupowe szaleństwa, wszakże Mediolan jest jedną ze światowych stolic mody (prawda!), to jednak również zastanów się, czy nie zmienić kierunku. No chyba, że masz nieograniczony budżet i wizyta na ulicy Montenapoleone Cię nie przeraża (a raczej Twojej karty kredytowej). Jest kilka miejsc typo Corso Como 10, gdzie można poszperać i znaleźć jakieś ciekawe egzemplarze, ale w samym centrum i przy głównych ulicach zakupowych znajdziesz głównie światowe sieciówki (włoskie również).

Można by również dodać, jeśli nie lubisz mgły, komarów, zatłoczonych ulic i niezdyscyplinowanych kierowców (choć tu nie jest najgorzej, jeśli porównamy Mediolan do Rzymu bądź Neapolu), zaczepiających Cię ulicznych sprzedawców, drogich taksówek, spóźniających się środków komunikacji publicznej itd… lepiej nie jedź do Mediolanu. Można by. Na pewno sobie zaoszczędzisz nerwów, ale z drugiej strony stracisz znakomitą okazję do wykorzystania tego, co Mediolan ma do zaoferowania, a ma na pewno wiele, zwłaszcza jeśli chodzi o ofertę kulturalną. Jeśli dasz mu szanse, zobaczysz, że wbrew pozorom miasto to jest bardzo ciekawe i ma wiele atrakcji.

Zacznijmy od klasyków. Główne atrakcje Mediolanu, czyli co według przewodników należałoby odwiedzić:

1. Duomo

W Mediolanie, na głównym placu króluje Duomo (stąd mamy Piazza Duomo) – po lombardzku Dom de Milan, przepiękna, jedna z największych katedr gotyckich na świecie, nad którą króluje Madonnina – figura Matki Boskiej. Fakt, że budowano ją przez około 5 wieków, sprawia, że oprócz gotyckich, można w niej znaleźć również elementy barokowe czy renesansowe. Bogato zdobiona zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz, na pewno przyciąga wzrok. Zasługują na uwagę piękne ogromne witraże, przedstawiające sceny biblijne, baptysterium z IV wieku, ponad 3400 statu  i 700 figur osadzonych w marmurowych reliefach, 200 płaskorzeźb, 135 wieżyczek, ponad 3600 postaci w 55 witrażach, 150 gargulców i wiele innych elementów.

Bez konieczności kupowania biletu można wejść do ograniczonej części, przeznaczonej dla osób modlących się. Aby zobaczyć całą, trzeba kupić już bilet. Oprócz wnętrza katedry, jak i jej zewnętrznych murów, największą atrakcją jest spacer po jej dachu! Naprawdę warto tam wejść bądź wjechać windą, bo z góry rozciąga się panorama całego miasta, a jak jeszcze będziesz mieć szczęście i pogoda dopisze to uda Ci się zobaczyć Alpy. O oglądaniu licznych architektonicnych detali nie wspomnę… Jako uzupełnienie wizyty można również wybrać się do Muzeum Duomo.

Duomo - katedra mediolańska

2. Galleria Vittorio Emanuele

Galleria Vittorio Emanuele II jest matką wszystkich centrów handlowych, nazywana “salonem” przez dumnych mediolańczyków. Znajdziesz w niej eleganckie sklepy, restauracje, cukiernie i kawiarnie, które współgrają z architekturą tej pięknej XIX-wiecznej galerii z mozaiką na posadzce, wysokim sufitem ze szklaną kopułą i kutym żelazem. W okresie świątecznym w Mediolanie galeria staje się jeszcze bardziej urokliwym miejscem, które nie można przegapić. W jej centrum wystawiają ogromną choinkę zdobioną ozdobami Swarovskiego. Niedawno świętowała 150 lat swojej historii. Budwę rozpoczęto w 1865 roku a po jej ukończeniu ta monumentalna zadaszona przestrzeń szybko stała się sercem miasta: właśnie salonem, miejscem spotkań, gdzie popijano gorzkie Campari, reklamowane przez futurystyczne rysunki Depero, gdzie podejrzani “biznesmeni” spotkali sie z ochroniarzami i prostytutkami, forum, na którym chętnie dyskutowano o polityce i skandalach; było to również jakby “biuro pośrednictwa pracy” dla śpiewaków, muzyków i entuzjastów teatru, których przyciąga pobliska opera “La Scala”. Dziś można ją podziwiać nie tylko od dołu (warto wznieść oczy ku górze), ale również można przespacerować się po kopule za jedyne 12 euro. Jeśli tam trafisz, to koniecznie nie przegap na posadzce byka – podobno obkręcenie się na jego jądrach trzy razy wokół własnej osi przynosi szczęście.

Galleria Vittorio Emanuele

3. Santa Maria delle Grazie i “Ostatnia Wierzecza” Leonarda da Vinci

Bazylika Santa maria delle Grazie znajduje się przy końcu Corso Magenta (jeśli idziemy od strony Duomo). Wraz ze znajdującym się przy niej refektarzem i słynnym malowidłem ściennym Leonarda da Vinci “Ostatnia Wieczerza” została wpisana na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Przebudowywana przez Bramantego.

Bazylikę można zwiedzać do południa, bądź między 15.00 a 19.00. Natomiast, jeśli chcesz zobaczyć malowidło mistrza Leonarda, co zazwyczaj jest głównym powodem wizyty, to wskazanym jest dużo wcześniejsza rezerwacja, gdyż stawienie się przed wejściem w dniu zaplanowanej wizyty może skończyć się koniecznością jej przełożenia.

Leonardo da Vinci - Ostatnia Wieczerza

4. Pinakoteka Brera

Samo muzeum jest warte odwiedzenia Mediolanu i jest siedzibą jednej z najważniejszych włoskich kolekcji sztuki. Koncentracja tak wielu dzieł zawdzięcza się Napoleonowi, który użył tego XVIII-wiecznego pałacu jako magazynu na “skonfiskowaną” sztukę w północnych Włoszech. W czterdziestu salach znajdziemy dzieła należące do największych arcydzieł włoskich, “Zmarły Chrystus” Andrei Mantegny, “Zaślubiny Marii z Józefem” Raffaella, “Wieczerza w Emaus” Caravaggia, “Pieta'” Giovanniego Belliniego, “Pocałunek” Francesco Hayeza, “Madonna z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych” autorstwa Piero della Francesca i wielu innych wśród Tycjana, Tintoretta, Rubensa i Picassa. Absolutnie nie można tego przegapić.

Strona internetowa: Pinakoteka Brera.  Bilety: 10 euro normalny i 7 euro zniżkowy.

Pinakoteka Brera - Mediolan-1

5. Castello Sforzesco

Majestatyczny Zamek Sforzów to nie tylko jeden z zabytków Mediolanu, ale można go traktować jako punkt odniesienia do analizy najważniejszych etapów włoskiej historii: renesansu, humanizmu, austriackiej dominacji i oblężenia przez Napoleona. Był także domem dla najbardziej wpływowych włoskich rodów wszechczasów: Viscontich, Sforzów i Savoia. Za darmo można zwiedzać dziedzińce, i wszelkie elementy na zewnątrz (włącznie z wyschniętą fosą). Za wstęp do zamku już trzeba zapłacić, no chyba, że akurat się przyjdzie tam po 14.00 we wtorek, bądź w każdy inny dzień oprócz poniedziałku, po 16.30. Oprócz samego zamku, można zwiedzać znajdujące się w nim muzea: Sztuki Antycznej, Pinakoteka Castello Sforzesco (ze słynnym nieukończonym dziełem Michała AniołaPieta’ Rondanini“, Muzeum Sztuki Uzytkowej, Muzeum Instrumentów Muzycznych, Muzeum Egipskie i Muzeum Prehistoryczne. Zamek jest otwarty dla zwiedzających codziennie od 7.00 do 19.30, natomiast muzea, oprócz poniedziałku, od 9.00 do 17.30. Bilet wstępu do zamku i muzeów kosztuje 5 euro (normalny i 3 euro (zniżkowy).

Zamek Sforzów - Castello Sforzesco

6.Park Sempione i Porta Sempione

Tuż za zamkiem Sforzów znajduje się ogromna zielona przestrzeń – jeden z najważniejszych mediolańskich parków. Jest jednym z ulubionych miejsc na odpoczynek  mieszkańców miasta, ale również chętnie odwiedzany przez turystów. Przez tych ostatnich trochę oblegany, dlatego bywa tam czasami tłoczno. Warto przejść się do wieży parkowej (Torre Branca) i wjechać na górę, skąd rozciąga się widok na park, Łuk Pokoju (Porta Sempione), sam zamek, nowe wieżowce w oddali czy inne części miasta. Można również zajrzeć na klasycystyczny stadion “Arena Civica“, wybudowany w 1807 roku! Oczywiście nie może brakować spaceru do Łuku Pokoju , wielkiej bramy, która byla pomysłem Napoleona i miała być ustawiona w stronę Paryża.

Park Sempione

7. Teatro alla Scala

Miłośnikom muzyki nie trzeba przedstawiać jednej z najsłynniejszych na świecie scen operowych – “Teatro alla Scala“. Znajduje się przy placu o tej samej nazwie “Piazza della Scala“, na którym dumnie stoi pomnik Leonarda da Vinci. W sumie, jeżeli spojrzeć na budynek to z zewnątrz wygląda niepozornie i jeśli nie wie się, że tam go należy szukać, to łatwo go przeoczyć. Tak znana scena operowa a taki skromny w sumie budynek. Warto tam zajrzeć, najlepiej przy okazji oglądania jakiejś opery czy baletu, a jeśli czasowo się nie zgrasz to możesz obejrzeć samo muzeum (bilet normalny za 9 ero a zniżkowy za 6).

A jak już będziesz na tym placu i lubisz sztukę to zajrzyj również do znajdującego się tam muzeum “Gallerie d’Italia“, w którym mozna zobaczyć wiele pięknych dzieł sztuki. Muzeum to nie jest tak popularne jak Pinakoteka Brera czy Palazzo Reale, ale warto tam wejść choćby dla samego budynku.

Interesującym miejscem również obok, jest siedziba rady miejskiej – Palazzo Marino – można obejrzeć za darmo z przewodnikie, bądź tylko przejśc się po dziedzińcu.

Opera "La Scala" w Mediolanie

8. Bazylika Świętego Ambrożego

Fakt, nie jest tak ogromna i potężna jak mediolańska Katedra, ale jest to mój ulubiony kościół mediolański. Jest jednym z najstarszych mediolńskich kościołów, wubudowana w stylu romańskim już w IV wieku. Nosi imię patrona Mediolanu – Świętego Ambrożego, została przez niego konsekrowana i poświęcona świętym męczennikom. Wewnątrz można podziwiać między innymi złoty ołtarz, pięknie rzeźbiony sarkofag (Silicone), marmurowy tron biskupi, cyborium czy piękną ambonę.

Bazylika Świętego Ambrożego

9. Museo della Scienza e Tecnologia

Zdecydowanie moje ulubione muzeum. Muzeum Nauki i Technologi to ogromny zbiór dokumentów na temat postępu naukowego i wynalazków technologicznych datowanych od początku renesansu aż po dzień dzisiejszy. To również maszyny, modele, pamiątki i panele dydaktyczne. Rekonstrukcja sklepów rzemieślniczych i laboratoriów starożytnych naukowców. Niektóre sekcje są prawdziwymi muzeami samymi w sobie jak ogromna hala z wagonami i lokomotywami – muzeum kolejnictwa. Muzeum posada ekspozycje również na zewnątrz i jest tam wystawiony okręt podwodny Enrico Toti (S 506) jako jeden z obiektów, który stał się częścią zbiorów w 2005 roku.  W muzeum tym znajdują się również dokumenty i szablony wynalazków Leonarda da Vinci. Muzeum posiada największą kolekcję modeli maszyn wykonanych na podstawie rysunków Leonarda, których wybór jest wystawiony w Galerii Leonardo da Vinci na pierwszym piętrze. Kolekcja Mauro ze złota i kamieni szlachetnych, rekonstrukcja sklepu litograficznego czy pamiątek Marconiego.

Warto odwiedzić – jest to również swietne miejsce na spędzenie popołudnia z dziećmi. A tu strona muzeum.

Museo della Scienza e della Tecnologia w Mediolanie

10. Stadion di San Siro

Ok, miłośników piłki nożnej pewnie nie trzeba długo namawiać na wizytę na tym stadionie. Najlepiej podczas derby między lokalnymi drużynami AC Milan i Inter’u, kiedy to najlepiej poczuć można atmosferę tego miejsca. Jest to jeden z największych stadionów piłkarskich na świecie, pomieścic może do 85 tysięcy kibiców. Znajduje się tam również muzeum, do którego wstęp wraz ze zwiedzaniem stadionu kosztuje 17 euro.

Stadion San Siro w Mediolanie

To by było 10 najbardziej popularnych miejsc w Mediolanie. A co z tymi mniej znanymi? Rzadziej wymienianymi w oficjalnych przewodnikach, bądź mniej popularnymi?

W Mediolanie wiele jest takich mniej znanych miejsc, które warto odwiedzić. Poniżej lista moich ulubionych.

1. Cimitero Monumentale

Cmentarz Monumentalny to doskonałe miejsce na popołudniowy spacer. Jeśli masz dość tłumów na Piazza Duomo, czy w głównych obiektach turystycznych, to gorąco polecam to miejsce. Dużo zieleni i ogromna cisza! To cmentarz to jedno wielkie muzeum pod gołym niebem. Wizytę zacznij od ogromnego budynku tuż przy wejściu, gdzie znajdują sie groby różnych słynnych postaci z mediolańskiej historii, zwanego Famedio (świątynia sław). Jest tam również grób Alessandra Manzoni‘ego, jednego z najwybitniejszych włoskich pisarzy wszechczasów, znanego z powieści “Narzeczeni” – arcydzieła literatury włoskiej. Po przejściu przez Famedio warto poświęcić dłuższy czas i obejrzeć wiele bogato zdobionych nagrobków, greckich świątyń, obelisków czy innych oryginalnych dzieł, wśród których można wymienić zredukowaną wersję kolumny Trajana.Cimitero Monumentale

2. Piazza dei Mercanti

Nieopodal Duomo, przy Piazza dei Mercanti znajduje się Loggia degli Osii – budynek wybudowany w 1316 roku. Z Loggii degli Osii sędziowie ogłaszali obywatelom edykty i orzeczenia. W tym celu wychodzili na  balkon  ozdobiony orłem trzymającym w szponach zdobycz, który był symbolem sprawiedliwości. Znajduje się tam również Palazzo della Regione z XIII wieku, który dawniej pełnił funkcję administracyjną (to na nim znajdziesz płaskorzeźbę reprezentującą maciorę – jeden z mediolańskich herbów). Innym z historycznych budynków jest Casa dei Panigarola (Dom Notariuszy), w którym utworzono “Urząd Statutowy”, który był odpowiedzialny za rejestrację i transkrypcję dekretów książęcych, aktów publicznych i nadawanie kategorii aktom prywatnym.

Piazza dei Mercanti

3. Universita’ Cattolica del Sacro Cuore

Uniwersytet prywatny – mam do niego sentyment, bo to była moja “Alma Mater”. Przy okazji wizyty w Bazylice świętego Ambrożego można tam na chwilę zajrzeć. Utworzono go  w starożytnym klasztorze cystersów opactwa Świętego Ambrożego. Przebudowa klasztoru trwała 20 lat i zakończyła się 1949 roku. Warte uwagi są dwa duże krużganki, Aula Magna (główna aula uniwersytetu), uniwesytecka kaplica czy krypta, w której odbywają się zajęcia.

Universita' Cattolica w Mediolanie

4. Dzielnica Brera i Biblioteka Narodowa Braidense

Jeśłi się zdecydujesz na zwiedzanie Pinakoteki Brera i lubisz książki to warto zajrzeć do Biblioteki Narodowej Braidense, zbudowanej w 1770 roku na życzenie Marii Teresy z Austrii, kiedy zakon jezuitów został rozwiązany a korona odziedziczyła najbogatszą bibliotekę humanistyczną we Włoszech. Została otwarta dla publiczności w 1786 roku. Znajduje się w XVII-wiecznym Palazzo di Brera, a jej “współlokatorami” są słynna galeria sztuki Pinakoteka Brera i Ogród Botaniczny Brera. W 1880 roku stała się “biblioteką narodową” i oficjalnie powierzono jej zachowanie dziedzictwa wydawniczego Włoch. Na pewno spodoba się niejednemu molowi książkowemu. To wręcz niewiarygodne, jak mało znana jest ta biblioteka, bo chociaż Pinakoteka Brera, korzystająca z korytarzy otaczających bibliotekę, jest powszechnie znana, to o samej bibliotece nie wie wielu mediolańczyków!  Jest otwarta dla publiczności, w szczególności dla studentów i naukowców, aby do niej wejść należy jedynie okazać dokument tożsamości i wypełnić formularz.

Sama dzielnica jest urocza, to jedno z najbardziej “klimatycznych” miejsc w Mediolanie. Wąskie uliczki, sugestywne zaułki, ciekawe place i małe kościoły, sklepy, stragany ze przeróżnymi przedmiotami, a na końcu urocze restauracje bary. Wydaj się tam jakby było sie w innym mieście.

Biblioteka Narodowa Braidense

5.Park Guastalla

Ten niewielki park nieopodal centrum to zupełne przeciwieństwo Parku Sempione. Naprzeciwko uniwersytetu (Universita’ degli Studi) pomiędzy ulicami Franceco Sforza i San Barnaba to oaza spokoju, zdala od zgiełku miasta. Pośrodku parku znajduje się sztuczny basen rybny, postawiony na miejscu dawnego stawu. Jest w stylu barokowym z dwoma tarasami, schodami i balustradami zdobionymi białym granitem.

Park Guastalla

6.Quadrilatero della Moda i Quadrilatero del Silenzio

Czyli Czworokąt Mody i Czworokąt Ciszy. Ten pierwszy bardziej znany i właściwie powinien zostać wymieniony w pierwszej części, bo kto nie słyszał o Via Montenapoleone z luksusowymi butikami?  Drugi, znajdujący się po przeciwnej stronie Corso Venezia, jest mniej znany, jednak jest nie mniej interesujący.

Czworokąt Mody ograniczony jest ulicami: via Monte Napoleone, via Manzoni, via della Spiga i Corso Venezia. To ulubiona destynacja miłośników zakupów i najbardziej tętni życiem podczas Tygodnia Mody (Settimana della Moda), który odbywa się co roku we wrześniu. Najważniejszą ulicą jest właśnie Via Montenapoleona, gdzie znaleźć można sklepy i showroomy takich marek jak: Alberta Ferretti, Armani, Valentino czy Salvatore Ferragamo. Ale również Damiani, Bulgari, Cartier czy Swatch. W pobliskich mniejszych uliczkach, zamkniętych dla ruchu ulicznego, znajdziesz marki nie mniej znanych projektantów mody. Wiecznie pełna ludzi, ruchu i trochę głośna.

Quadrilatero della Moda

Czworokąt Ciszy, po drugiej stronie Corso Venezia jest totalnym przeciwieństwem poprzedniej dzielnicy. Tto idealne miejsce, aby zapomnieć o miejskim chaosie i przespacerować pomiędzy najbardziej eleganckimi miejscami sięgającymi historią do dziewiętnastego wieku. Obowiązkowe przystanki to plac Eleonora Duse, objęty sekwencją pałaców Liberty: Casa Berri Meregalli (na rogu Via Via Vivaio i Via Cappuccini), eklektyczny, neoromański, gotycki i liberalny dom, z rzeźbą Adolfo Wildta we wnętrzu; Villa Invernizzi, ze wspaniałym i bujnym ogrodem przy Via Cappuccini,  zza której żelaznego ogrodzenia widać szczęśliwe różowe flamingi, które tam mieszkają; Palazzo Fidia przy via Luigi Melegari, futurystyczne dzieło architekta Aldo Andreaniego. W niewielkiej odległości znajduje się również Villa Necchi Campiglio, wspaniały przykład stylu déco, typowa rezydencja mediolańskiej burżuazji przemysłowej, zanurzona w rozległym parku, w którym zachował się pierwszy prywatny basen zbudowany w mieście.

Quadrilatero del Silenzio

7. Kościół San Bernardino alle Ossa

Zbudowany w 1269 roku, zawiera w swoim wnętrzu karner ze ścianami wyłożonymi kośćmi i czaszkami. W 1695 roku Sebastiano Ricci ozdobił sklepienie licznymi freskami. Do kaplicy przechodzi się wąskim korytarzem, znajdyjącym sie zaraz przy wejściu po prawej stronie. Kości i czaszki zostały znalezione w znajującej się tam starożytnej kostnicy a w 1652 dołożono te ekshumowane z pobliskiego cmentarza po zamknięciu lokalnego szpitala.

Kościół San Bernardino alle Ossa

8. Kościół Santa Maria presso San Satiro

Zbudowany pod koniec piętnastego wieku, jest jednym z renesansowych arcydzieł Bramantego, słynący z iluzorycznej perspektywy “fałszywej apsydy” lub “wyobrażonego prezbiterium“. W głębi kościoła, na przeciw nawy środkowej, znajduje się fałszywa perspektywa o głębokości 97 centymetrów, mająca zastąpić spodziewaną apsydę, która nie mogła być zrealizowania z powodu znajdującej sie na zewnątrz drogi. Dzieło przedstawia na każdej z dwóch ścian bocznych trzy nisze, a ścianie w głębi dwie, w centrum z obrazem Matki Boskiej na tronie z Dzieciątkiem, Ikona Matki Boskiej uważana jest za cudowną, gdyż według legend miała krwawić po uderzeniu sztyletem przez młodego wandala w XIII wieku.

Kościół Santa Maria presso San Satiro

9.Vicolo dei Lavandai


Zaułek Praczy
– swoją nazwę zawdzięcza starej pralni na zewnątrz, która pod koniec lat 50 ubiegłego wieku była używana przez kobiety do prania ubrań i bielizny. Jest to urocze miejsce położone w dzielnicy Naviglio Grande i wciąż posiada wirówkę z początku XX wieku, do dziś umpamiętnia historię starego Mediolanu, nieznanego nawet wielu jego mieszkańcom.

Vicolo dei Lavandai - Zaułek Praczy

10. Foro Romano

Pod miastem leży starożytny główny plac centralny Mediolanum. Mediolanum to dawna nazwa Mediolan z epoki republikańskiej. Forum ma 160 metrów długości i 100 szerokości, ale obecnie jest dostępny tylko w niektórych częściach, w podziemiach Biblioteki Ambrosiańskiej i kościoła San Sepolcro. Te ostatnie, w szczególności, zostały ostatnio ponownie otwarte dla publiczności po renowacji. Jest to jednak tylko niewielka część, którą można zwiedzać, kupując zwykły bilet  lub poprzez typowo rzymskie aperitify , organizowane w podziemiach.

Foro Romano